Kiedy będzie kolejne zaćmienie księżyca? Najbliższe: 12 stycznia 2028

Za każdym razem gdy mamy do czynienia z jakimś niezwykłym zjawiskiem, już chwilę po nim chcielibyśmy zobaczyć kolejne. Poniżej znajdziesz zawsze aktualny kalendarz zaćmień księżyca, który aktualizuje się po każdym zjawisku. Przy każdym zjawisku znajdziesz nie tylko datę, ale też godzinę maksimum dla Polski oraz informację ile z tego da się realnie zobaczyć z Polski.

Najbliższe zaćmienie Księżyca wypada 12 stycznia 2028 i będzie to zaćmienie częściowe. Z Polski zobaczysz je w całości — nie trzeba nigdzie jechać, wystarczy czyste niebo.

POGODA MA DUŻE ZNACZENIE

Z zaćmieniami jest ten problem, że ich datę znamy od dziesięcioleci, ale na 3 dni przed może się okazać, że prognoza pogody zepsuje wszystkie plany.

Pamiętam zaćmienie, które miałem fotografować w okolicach Poznania, a nad ranem księżyca po prostu nie było widać, bynajmniej nie z powodu chmur. Zgodnie z tym co podawały informacje z poznańskiego lotniska – na wysokości 300 metrów nad ziemią wisiała gęsta mgła.

I niemal od razu, wraz ze znajomym fotografem, który był wtedy ze mną, zaczęliśmy się zastanawiać gdzie i kiedy można będzie spróbować kolejny raz?

Pogoda to jedyna rzecz, która przy zaćmieniu Księżyca naprawdę decyduje o powodzeniu obserwacji i zdjęć. Reszta — sprzęt, miejsce, doświadczenie — jest drugorzędna. I to jest też jedyny sensowny powód, żeby gdziekolwiek jechać: nie po lepszą geometrię, tylko po czyste niebo.

KIEDY BĘDZIE KOLEJNE ZAĆMIENIE KSIĘŻYCA?

Zaćmienia Księżyca są dość pospolitym zjawiskiem – zdarzają się kilka razy w roku i, w odróżnieniu od zaćmień Słońca, widać je z całej nocnej półkuli jednocześnie. Nie ma tutaj wąskiego pasa, jak przy słonecznym, do którego trzeba dojechać. Jeśli tylko księżyc jest odpowiednio wysoko nad horyzontem to widać go tak samo w Lublinie, w Szczecinie, a nawet w Londynie.

Lista zaćmień księżyca poniżej obejmuje pełną dekadę, licząc od dzisiaj i jest automatycznie aktualizowana. Ostatnia kolumna jest obiektywnie najistotniejsza – mówi o tym, ile z danego zaćmienia zobaczysz realnie z Polski.

Nie daj się wkręcić mediom, które przy zaćmieniach półcieniowych będą zalewać nas sensacyjnymi „pilnymi” informacjami – zaćmienie półcieniowe jest praktycznie niezauważalne gołym okiem. Odpuść je sobie.

Dlaczego „widoczne w Polsce” nie znaczy „zobaczysz”

To jest pułapka, w którą wpadają niemal wszystkie kalendarze zaćmień, łącznie z poprzednią wersją tego wpisu. Te katalogi podają przy każdym zjawisku listę kontynentów — „Europa, Afryka, Azja” — i na tej podstawie powstaje wpis „widoczne w Polsce”. Tyle że lista kontynentów mówi tylko o tym, gdzie na Ziemi w którymś momencie zjawiska Księżyc jest nad horyzontem.

A zaćmienie Księżyca trwa kilka godzin. Bardzo często zaczyna się, gdy Księżyc jeszcze nie zdążył wzejść, albo kończy długo po tym, jak zaszedł. Wtedy oczywiście widać je z Polski, ale to, co zobaczysz, to końcówka albo początek — a najciekawsza część dzieje się, kiedy Księżyc jest schowany poniżej horyzontem.

Dlatego właśnie w kalendarzu powyżej znajdziesz dwie rzeczy, które zwykle nie są podawane. Po pierwsze — wysokość Księżyca nad horyzontem w momencie maksimum. Po drugie — informację, ile tarczy da się zobaczyć, zanim Księżyc schowa się poniżej pięciu stopni, czyli poniżej dachów, drzew i najgęstszej warstwy atmosfery. Bo zaćmienie, którego maksimum wypada pół stopnia nad horyzontem, jest zaćmieniem tylko medialnym.

W praktyce: jeśli w tabeli widzisz niską wysokość Księżyca, zaplanuj miejsce z odsłoniętym widokiem w odpowiednią stronę — nad wodą, z wysokiego brzegu, z pola. Natomiast przy zjawiskach wysoko nad horyzontem wystarczy po prostu wyjść przed dom, albo spojrzeć z okna.

Rodzaje zaćmień Księżyca

Ziemia rzuca w przestrzeń jakby dwa cienie jednocześnie. Węższy i ciemny to cień właściwy (umbra) — obszar, do którego nie dociera żadne bezpośrednie światło Słońca.

Szerszy i znacznie jaśniejszy to półcień (penumbra), gdzie tarcza Słońca jest zakryta tylko w części. Na odległości Księżyca cień właściwy jest blisko trzy razy szerszy od tarczy Księżyca, a półcień prawie pięć razy — nasz satelita mieści się w obu z dużym zapasem.

To rozróżnienie jest ważne by zrozumieć, które zaćmienia są realnie nie warte zainteresowania dla większości obserwatorów.

Zaćmienie całkowite

Cała tarcza naszego satelity wchodzi w cień właściwy. Księżyc nie znika — robi się czerwony albo miedziany i zostaje taki przez kilkadziesiąt minut, czasem ponad godzinę. To jedyny rodzaj, przy którym warto nastawić budzik w środku nocy, i jedyny, który wygląda na zdjęciach tak, jak go zapamiętałeś.

Zaćmienie częściowe

W cień właściwy wchodzi tylko fragment tarczy. Wygląda to jak ciemny, wyraźnie zaokrąglony kęs wygryziony z Księżyca — i właśnie ten łuk był pierwszym w historii dowodem na to, że Ziemia jest kulą. Im większa część tarczy w cieniu, tym ciekawiej; przy kilku procentach ubytek jest trudny do wypatrzenia gołym okiem, dlatego w kalendarzu podaję konkretną wartość, a nie samo słowo „częściowe”.

Zaćmienie półcieniowe — i dlaczego go nie zobaczysz

Księżyc przechodzi wyłącznie przez półcień, w ogóle nie dotykając cienia właściwego. Formalnie to pełnoprawne zaćmienie i tak zapisują je katalogi. Praktycznie — gołym okiem nie zauważysz nic specjalnego.

Z prostego powodu: w półcieniu Słońce jest zasłonięte tylko częściowo, więc Księżyc dostaje nadal większość światła. Efektem jest delikatne przyciemnienie jednego brzegu tarczy, zwykle o kilka procent jasności. Ludzkie oko takiej różnicy nie wyłapuje, zwłaszcza patrząc na pełnię, która i tak jest oślepiająco jasna. Bywa, że widać coś na zdjęciach porównawczych zrobionych w odstępie godziny — i to tyle.

Dlatego zaćmienia półcieniowe zostawiam w kalendarzu, ale jaśniejszą czcionką i opisane. Są w katalogu, bo się wydarzają. Nie trafiają natomiast do ramki z najbliższym zjawiskiem ani do odliczania, bo obiecywanie ci wydarzenia, którego nie da się zauważyć, byłoby zwykłym nabijaniem w butelkę. Jeśli w danym roku wypadają same zaćmienia półcieniowe — a tak się zdarza — to po prostu jest rok bez zaćmienia Księżyca, którym warto się zainteresować.

Dlaczego Księżyc robi się czerwony?

Gdyby Ziemia nie miała atmosfery, zaćmiony Księżyc znikałby w ciemności. Ale ziemska atmosfera działa jak soczewka i jak filtr jednocześnie: załamuje światło słoneczne do wnętrza cienia, po drodze rozpraszając jego niebieską część. Do Księżyca dociera więc tylko to, co zostaje — czerwień. Ten czerwony blask to w istocie światło wszystkich zachodów i wschodów Słońca na Ziemi naraz, rzucone na powierzchnię Księżyca.

Odcień koloru bywa bardzo różny i — to ważne — nie da się go przewidzieć. Zależy od tego, ile pyłu i aerozoli wisi akurat w ziemskiej stratosferze. Po dużych erupcjach wulkanicznych zdarzały się zaćmienia niemal czarne, przy czystej atmosferze Księżyc bywa jasnopomarańczowy.

Astronomowie opisują to pięciostopniową skalą Danjona, od L0 (tarcza tak ciemna, że ledwie widoczna) do L4 (jasna, miedziano-pomarańczowa z niebieskawym brzegiem). Ocenia się ją na oko, w trakcie zjawiska — i to jedna z niewielu rzeczy w astronomii, gdzie obserwacja amatorska jest porównywalna z profesjonalną.

Czego potrzebujesz do obserwacji? Właściwie niczego

Warto to powiedzieć wprost, bo pytanie wraca regularnie: na zaćmienie Księżyca patrzy się gołym okiem, bez żadnych filtrów, okularów ani zabezpieczeń.

Wszystkie ostrzeżenia, które znasz z zaćmień Słońca — o nigdy-nie-patrz-przez-wizjer — dotyczą wyłącznie Słońca. Zaćmiony Księżyc jest ciemniejszy od zwykłej pełni, więc patrzenie na niego jest bezpieczniejsze niż patrzenie na Księżyc w każdą inną noc.

Lornetka nie jest potrzebna, ale sporo dodaje: przy dziesięciokrotnym powiększeniu widać, jak nierówna jest krawędź cienia i jak wyraźnie różnią się odcienie czerwieni w jego środku i przy brzegu. Zjawisko trwa godzinami, więc realnie najbardziej przyda ci się ciepła kurtka i często coś ciepłego do picia.

Jak sfotografować zaćmienie Księżyca

Tu też jest łatwiej niż przy Słońcu — żadnego filtra, żadnego ryzyka dla matrycy. Trudność polega na czym innym: zaćmiony Księżyc jest bardzo ciemny, a wciąż się porusza. Między pełnią a maksimum zaćmienia jasność tarczy spada o ponad dziesięć działek przysłony, więc ekspozycja, która działała pół godziny wcześniej, przestaje mieć sens. Trzeba ją korygować co kilka minut.

Praktycznie: statyw obowiązkowo, teleobiektyw od 300 mm w górę, jeśli chcesz samą tarczę z widocznymi kraterami, i pilnowanie czasu naświetlania — przy długiej ekspozycji Księżyc zdąży się rozmazać, bo przez obrót Ziemi przesuwa się na nieruchomym statywie o własną średnicę mniej więcej co dwie minuty. Fotografowanie w trybie ręcznym i sprawdzanie histogramu po każdej serii jest tu warte więcej niż jakikolwiek sprzęt.

Ciekawsze zdjęcia powstają zresztą nie na teleobiektywie, tylko wtedy, gdy zaćmiony Księżyc jest nisko nad horyzontem i da się go zestawić z pierwszym planem — drzewem, wieżą, linią lasu. Wysokość i kierunek, w którym trzeba wtedy patrzeć, znajdziesz w kalendarzu wyżej. Więcej o samej technice napisałem przy okazji poprzedniego zaćmienia: jak fotografować zaćmienie superksiężyca.

Zaćmienia Słońca

Jeśli interesuje cię astrofotografia o fotografia nocnego nieba, sprawdź też, kiedy będzie kolejne zaćmienie Słońca — tam pas całkowitości zmienia wszystko i naprawdę warto planować wyjazd.

FAQ